Etherische oliën: informatie, gebruik en veiligheid

Etherische oliën zijn geurige, olieachtige stoffen die van nature voorkomen in planten, bomen, bloemen, vruchten en andere plantendelen. Ze zijn vluchtig, wat betekent dat ze relatief snel verdampen wanneer ze in contact komen met lucht.

De term etherisch verwijst naar deze vluchtigheid. Ook de benamingen essentiële olie en vlugolie worden gebruikt; deze betekenen allemaal hetzelfde.

In tegenstelling tot basis- of draagoliën (zoals jojoba- of amandelolie) verdampen etherische oliën volledig en laten ze geen vetlaag achter.

Vrijwel iedere plant produceert etherische olie, maar vaak in zeer kleine hoeveelheden. Meestal bevat plantmateriaal slechts 0,5 tot 1% winbare etherische olie. Voor enkele milliliters olie zijn daarom vaak vele kilo’s planten nodig.

Etherische oliën worden verkregen via extractie: een scheikundig proces waarbij biologisch actieve stoffen uit plantmateriaal worden gescheiden. Een eenvoudig voorbeeld van extractie is het zetten van koffie.

De meeste etherische oliën worden geproduceerd via stoomdestillatie, een methode die al sinds de middeleeuwen wordt toegepast.

Hierbij wordt hete waterdamp door plantmateriaal geleid. De geur- en werkzame stoffen verdampen mee, condenseren daarna en scheiden zich van het water.

Het geurige water dat na destillatie overblijft heet een hydrosol of hydrolaat, zoals rozenwater, lavendelwater of jasmijnwater. Hydrosolen zijn milder en kunnen onverdund worden gebruikt.

De olie die wordt gewonnen moet aan verschillende eisen voldoen. Zo moet elke plant die wordt gebruikt volledig worden gedocumenteerd. De achtergrond en herkomst is erg belangrijk.

Etherische oliën worden gebruikt voor geurbeleving, ontspanning, verzorging, welzijn en in sommige gevallen ondersteuning van het lichaam. Wettelijk gezien mogen niet alle toepassingen worden geclaimd.

Aromatherapie is een alternatieve behandelmethode waarbij geur invloed uitoefent op lichaam en geest. Verschillende stromingen gebruiken etherische oliën via geur, massage of verdamping.

Inname van etherische olie wordt afgeraden.

Bij een aromalamp of verdamper met waxinelichtje wordt de olie licht verwarmd en verspreidt de geur zich via verdamping. Gebruik 5 tot 6 druppels etherische olie per schaaltje water.

Bij koude of ultrasone diffusie wordt de olie zonder verhitting verspreid, bijvoorbeeld met geurstenen, geurstokjes of ultrasone diffusers.

• Bad: 10 tot 15 druppels mengen met 50 tot 100 ml badolie
• Sauna: 2 tot 4 druppels per liter water, nooit puur
• Stomen: enkele druppels in heet water (niet voor kinderen)

Meng 10 tot 15 druppels etherische olie met 50 ml draagolie. Gebruik pure etherische olie op de huid alleen met uiterste voorzichtigheid.

Ook 100% zuivere etherische oliën kunnen bij verkeerd gebruik huidirritatie, allergische reacties of zelfs brandwonden veroorzaken. Dit geldt met name bij onverdund gebruik.

Sommige etherische oliën zijn fototoxisch en kunnen huidverkleuring veroorzaken bij blootstelling aan zonlicht of UV-licht binnen 24 uur na aanbrengen. Dit komt vooral voor bij citrusoliën, waaronder bergamot.

Vrijwel alle etherische oliën bevatten van nature allergenen, zoals limonene en linalool. Allergische reacties treden niet bij iedereen op en kunnen zich ook pas na langdurig gebruik ontwikkelen.

• Gebruik etherische olie altijd verdund.
• Maximaal 3 tot 4% in afspoelbare producten (zeep, shampoo).
• Maximaal 0,5 tot 0,8% in producten die op de huid blijven.
• Voor gezicht en handen: maximaal 0,2 tot 0,4%.
• Meng etherische olie altijd zorgvuldig met het dragermateriaal.

Gebruik van etherische olie op de huid van kinderen en huisdieren wordt afgeraden. Bij inslikken kunnen sommige oliën ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, waaronder chemische longontsteking.

Raadpleeg bij inslikken of twijfel altijd een arts of spoedeisende hulp.

Een echte etherische olie bestaat uitsluitend uit plantaardig extract, zonder verdunning of synthetische toevoegingen. Termen zoals ‘natuuridentiek’ betekenen meestal synthetisch.

In de praktijk wordt niet altijd duidelijk vermeld of een etherische olie is verdund of (gedeeltelijk) synthetisch is samengesteld. Termen als natuuridentiek of NI worden regelmatig gebruikt. Hoewel de chemische samenstelling hierbij gelijk kan zijn aan die van een natuurlijke stof, is het product synthetisch vervaardigd en niet afkomstig uit plantmateriaal.

Analyses, gaschromatogrammen (GC), certificaten van echtheid en online reviews kunnen aanwijzingen geven, maar bieden nooit volledige zekerheid. Zelfs een ervaren geurspecialist kan vaak geen onderscheid maken tussen een echte en een nagemaakte etherische olie.

Een gaschromatogram kan nuttig zijn, maar ook deze methode heeft beperkingen. De samenstelling van een olie verandert in de loop van de tijd door veroudering, en bovendien is een GC relatief eenvoudig te vervalsen.

De prijs van etherische oliën zegt niet automatisch iets over de kwaliteit. Een hoge prijs is geen garantie voor een zuivere etherische olie. Andersom geldt dat een lagere prijs niet automatisch duidt op mindere kwaliteit.

Natuurlijke producten kennen altijd variatie. Geen plant, oogst of seizoen is hetzelfde. De geur kan per batch verschillen door factoren zoals klimaat, herkomstgebied, oogsttijd en producent. Bij een echt natuurlijk product is variatie in geur, kleur, samenstelling en prijs onvermijdelijk.

De veiligheidswaarschuwingen op etherische oliën kunnen streng overkomen, maar zijn het gevolg van wettelijke verplichtingen. De wet maakt geen onderscheid naar gebruikshoeveelheid.

Etherische oliën vallen doorgaans onder de Warenwet en de Europese REACH-verordening, die eisen stelt aan verpakking, etikettering en veiligheidsinformatie. Wij kiezen ervoor om alle wettelijk vereiste waarschuwingen volledig te vermelden.

Bewaar etherische olie donker, koel en goed afgesloten, buiten bereik van kinderen en huisdieren. Etherische oliën zijn licht ontvlambaar. Brandgevaar ontstaat vooral bij morsen of onjuist gebruik.

Materialen die met etherische olie in aanraking zijn geweest, zoals tissues of watten, dienen eerst met water te worden uitgespoeld voordat ze worden weggegooid.

Aluminium canisters zijn bewust niet volledig gevuld om morsen te voorkomen. Soms kan lichte verkleuring optreden; dit is onschadelijk.

Veel etherische oliën zijn als milieugevaarlijk geclassificeerd vanwege beperkte afbreekbaarheid. Bij normaal gebruik zijn de hoeveelheden klein en vormt dit geen probleem.

Gooi echter nooit grote hoeveelheden etherische olie in het riool, vooral niet bij septic tanks. Lever overtollige olie in bij de milieudienst van uw gemeente.